OQ-4 · C1 · Адам және денсаулық
Антимикробтық төзімділік неге ортақ мәселе?
Антимикробтық дәрі микробтарға іріктеу қысымын түсіреді: сезімталдары жойылып, төзімділері тірі қалып көбейе алады. Төзімділік гендері басқа микробтарға және ортаға тарағандықтан, бір емнің салдары бір адаммен шектелмейді. Сондықтан мәселе дұрыс тағайындау, инфекцияның алдын алу, бақылау және ортақ жауапкершілікті бірге талап етеді.
Мәтін
Антимикробтық төзімділік дегеніміз адам ағзасының дәріге үйренуі емес. Ол бактерия, саңырауқұлақ, вирус немесе паразит сияқты микробтың оған қарсы қолданылған дәріге жауап бермей қалуын білдіреді. Мұндай жағдайда микроб тірі қалып, инфекцияны емдеу қиындайды. Бір дәріге төзімділік барлық дәрі бірден әсерсіз болады деген сөз емес, бірақ емдеу мүмкіндіктерін тарылтып, күрделі медициналық процедуралардың қауіпсіздігіне де ықпал етуі мүмкін.
Микробтар популяциясы біркелкі болмайды. Кей микробта кездейсоқ мутация немесе бұрын алынған төзімділік гені болуы мүмкін. Антимикробтық дәрі қолданылғанда сезімтал микробтардың көбі жойылады, ал төзімділері тірі қалады. Осы айырма іріктеу қысымы деп аталады. Дәрі төзімділікті мақсатты түрде жасап шығармайды, бірақ бұрыннан бар немесе кейін пайда болған төзімді нұсқалардың көбейуіне қолайлы орта қалыптастырады.
Тірі қалған төзімді микробтар көбейіп қана қоймай, өзіндегі төзімділік белгілерін ұрпағына бере алады. Кей бактериялар генетикалық материалды туыстас емес бактериялармен де бөліседі. Сондықтан дәрімен тікелей кездеспеген микроб төзімділік генін басқа микробтан алуы ықтимал. Бұдан бөлек, төзімді микробтар адамнан адамға, жануарлар, тағам, су, медициналық мекеме және қоршаған орта арқылы таралады. Пайда болу мен таралу бір үдерістің екі бөлек кезеңі.
Дәріні орынсыз немесе шамадан тыс пайдалану іріктеу қысымын күшейтеді, алайда мәселені тек «азырақ дәрі ішу» деген ұранға сыйғызуға болмайды. Дәл диагноз, қажетті препаратты дұрыс мөлшерде және тиісті мерзімде қолдану маңызды. Сонымен бірге вакцинация, қол гигиенасы, таза су, қауіпсіз тағам және медициналық мекемедегі инфекциялық бақылау жұқтыруды азайтады. Инфекция азайса, антимикробтық дәріге қажеттілік те, төзімді микробтың таралу мүмкіндігі де төмендейді.
Осы себептен антимикробтық төзімділік жеке науқастың ғана мәселесі емес. Бір жерде пайда болған төзімді нұсқа сапар, сауда немесе күнделікті байланыс арқылы басқа ортаға жетуі мүмкін. Дәрінің бүгінгі қолданылуы сол дәрінің ертең басқа адамдарға көмектесу қабілетіне әсер етеді. Бұл ортақ ресурсқа ұқсайды: оны сақтау үшін дәрігердің шешімі, төзімділік белгілерін қадағалайтын зертханалық бақылау, аурухананың қауіпсіздігі, ауыл шаруашылығы тәжірибесі және халықтың сауаты бір-бірімен үйлесуі керек.
CDC төзімділіктің дәрі қысымынан кейін сақталып, көбейіп және гендер арқылы таралу тізбегін түсіндіреді. WHO оған қоса орынсыз қолдану, әлсіз санитария, инфекцияны бақылаудың жеткіліксіздігі, диагностика мен вакцинаға қолжетімділіктің шектеулі болуы сияқты жүйелік факторларды атайды. Демек, жаңа дәрі табу маңызды болғанымен, ол жалғыз шешім емес. Бұл мәтін нақты инфекцияға ем тағайындамайды: дәріні бастау, өзгерту немесе тоқтату туралы шешімді медицина маманы қабылдауы тиіс.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі қорытындыМәтіннің негізгі ойын ең дәл беретін тұжырымды таңда.
- Іріктеу тізбегіКезеңдерді мәтіндегі себептік ретімен қой.
- Әрекет пен негізгі әсерӘр әрекетті мәтінде көрсетілген негізгі әсерімен байланыстыр.
- Дереккөздердің үлесіӘр дереккөзді мәтінде аталған негізгі үлесімен сәйкестендір.
- Мәтіндегі бір сөзБос орынды мәтіндегі БІР СӨЗБЕН толтыр.
- Дұрыс, бұрыс, мәтінде айтылмағанӘр тұжырымды тек көрсетілген абзацтар бойынша бағала.
Мәтін сөздігі
- антимикробтық төзімділікМикробтың оны жоюға немесе өсуін тежеуге арналған дәріге жауап бермей қалу қабілеті.
- сезімтал микробБелгілі антимикробтық дәрі әсер еткенде өсуі тежелетін немесе жойылатын микроб.
- төзімді микробБелгілі дәрі әсер еткенде тірі қалып, көбейе алатын микроб.
- іріктеу қысымыОрта жағдайы кей нұсқаларды жойып, басқаларының тірі қалуына артықшылық беретін әсер.
- төзімділік геніМикробқа дәрі әсерінен қорғануға көмектесетін қасиет туралы генетикалық ақпарат.
- инфекциялық бақылауИнфекцияның медициналық мекемеде және қоғамда таралуын азайтатын жүйелі шаралар.
- эпидемиологиялық қадағалауИнфекциялар мен төзімділік туралы деректі тұрақты жинау, салыстыру және талдау жүйесі.
Дереккөздер
- CDC - About Antimicrobial ResistanceТөзімділіктің анықтамасы, іріктеу қысымы, тірі қалу, көбею және төзімділік механизмдерінің басқа микробтарға таралуы.
- WHO - Antimicrobial resistanceАнтимикробтық төзімділіктің денсаулыққа әсері және орынсыз қолдану, санитария, инфекциялық бақылау, диагностика мен вакцинаға қолжетімділік сияқты жүйелік факторлар.