Oqýlym

OQ-2 · B1 · Жаратылыстану

Поляр шұғыласы қалай пайда болады?

Күннен келген зарядталған бөлшектер Жердің магнит өрісімен және атмосферадағы газдармен әрекеттескенде аспанда түрлі түсті жарық пайда болады.

5 минут · 150 сөз · 5 тапсырма
Мәтін мен тапсырманы интерактивті ашу
Түнгі аспандағы жасыл және қызғылт поляр шұғыласы
2024 жылғы қазанда Мэрилендте смартфонмен түсірілген поляр шұғыласы. Түрлі түстер атмосферадағы әр газ бен биіктікке байланысты пайда болады. NASA/Lacey Young, public domain

Мәтін

Күн жарық пен жылу ғана шығармайды. Одан ғарышқа зарядталған бөлшектердің үздіксіз ағыны тарайды. Бұл ағын күн желі деп аталады. Күн желі Жерге жеткенде, бөлшектер планетаның магнит өрісімен әрекеттеседі.

Жердің магнит өрісі бөлшектердің көбін ғарышқа бұрып жібереді. Бірақ кей жағдайда магниттік жүйеде жиналған энергия босап, бөлшектер магнит өрісінің сызықтары бойымен атмосфераға қарай қозғалады. Бұл қозғалыс көбіне полюстер маңында жүреді.

Жоғары атмосфераға түскен бөлшектер оттек пен азот атомдарына немесе молекулаларына соқтығысады. Соқтығысу кезінде газ бөлшектері қосымша энергия алады. Кейін сол энергияны жарық түрінде шығарады. Біз осы жарықты поляр шұғыласы ретінде көреміз.

Шұғыланың түсі қай газға және қандай биіктікте бөлшек соғылғанына байланысты. Шамамен 100-200 километр биіктіктегі оттек көбіне жасыл, ал 200 километрден жоғары оттек қызыл жарық шығарады. Азот көк немесе қызғылт реңк бере алады.

Поляр шұғыласы бұлттың жарықты шағылыстыруы емес. Ол Күн, магнит өрісі және атмосфера арасындағы үдерістің көрінетін нәтижесі. Ғалымдар шұғыланы камералармен бақылайды, магнит өрісінің өзгерісін өлшейді және атмосферадағы бөлшектердің қозғалысын зерттейді.

Тапсырмалар

Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.

  1. Негізгі себепПоляр шұғыласының жарығы қалай пайда болады?
  2. Үдеріс ретіКезеңдерді мәтіндегі ретімен қой.
  3. Газ, биіктік және түсӘр жағдайды мәтіндегі нәтижесімен сәйкестендір.
  4. Ғалымдар нені зерттейді?Мәтінде шұғыланы зерттеуге байланысты аталған барлық әрекетті таңда.
  5. Тұжырым мен мәтінӘр тұжырымды мәтіндегі қорытындымен байланыстыр.
Тапсырмаларды орындау

Мәтін сөздігі

  • поляр шұғыласыКүн бөлшектері атмосферадағы газдармен әрекеттескенде аспанда пайда болатын түрлі түсті жарық.
  • зарядталған бөлшекЭлектр заряды бар өте ұсақ зат бөлігі.
  • күн желіКүннен ғарышқа үздіксіз тарайтын зарядталған бөлшектер ағыны.
  • магнит өрісіМагниттік күш әсер ететін кеңістік.
  • атмосфераПланетаны қоршаған газ қабаты.
  • соқтығысуЕкі бөлшектің немесе дененің бір-біріне соғылуы.
  • жарық шығаруАлынған энергияны жарық түрінде сыртқа беру.

Дереккөздер

  1. NASA Science - AurorasКүн желі, Жердің магнит өрісі, атмосферадағы соқтығысу және шұғыла түстері туралы NASA түсіндірмесі.