OQ-4 · C1 · Жаратылыстану
Климат сценарийі неге болжам емес?
Климат сценарийі болашақтың бір міндетті нұсқасын айтпайды. Ол халық, технология, саясат және эмиссия туралы анық алғышарттар орындалса, модель қандай климаттық нәтижелер шығаратынын зерттейді.
Мәтін
Ертеңгі ауа райын болжау үшін синоптик қазіргі атмосфера күйін өлшеп, бірнеше күн ішіндегі ең ықтимал өзгерісті есептейді. Ал ғасыр соңындағы климатты зерттегенде ғалым бүгін нақты білмейтін шешімдерге тап болады. Халық саны қалай өзгереді, энергия қайдан өндіріледі, технология қаншалық жылдам дамиды және мемлекеттер қандай саясат жүргізеді деген сұрақтардың бір ғана алдын ала белгілі жауабы жоқ.
Сондықтан климат сценарийі «міндетті түрде осылай болады» деп айтпайды. Ол болашақ қоғам мен эмиссия туралы өзара үйлесетін алғышарттар жиынтығын құрады. Осы алғышарттар климат моделіне енгізілгенде температура, жауын-шашын немесе теңіз деңгейі сияқты көрсеткіштердің шартты проекциясы алынады. Нәтиже «осы жолмен жүрсек, модельде қандай өзгеріс шығады?» деген сұраққа жауап береді.
Бір сценарийде парниктік газ эмиссиясы тез қысқаруы мүмкін, екіншісінде ұзақ уақыт жоғары қалуы мүмкін. Бұл екі траектория бір жылдың нақты ауа райын емес, ұзақ мерзімді әсердің ауқымын салыстыруға көмектеседі. Эмиссия айырмасы уақыт өте жиналғандықтан, ғасыр ортасына немесе соңына қарай модель нәтижелері алшақтайды. Мұндай салыстыру шешімнің ықтимал салдарын көруге мүмкіндік береді.
Шарт белгілі болса да, бір ғана сызық жеткіліксіз. Климат жүйесінің ішкі өзгергіштігі, бұлт пен мұхит үдерістерін модельдеу және болашақ эмиссияның өзі белгісіздік туғызады. Сондықтан зерттеушілер бірнеше модель мен бірнеше іске қосудан тұратын ансамбль қолданады. Нәтиже көбіне бір санмен емес, аралықпен беріледі. Аралықтың болуы ғылым ештеңе білмейді дегенді емес, белгісіздік ашық көрсетілгенін білдіреді.
Сценарийлерді жарыс нәтижесі сияқты «қайсысы дәл шықты?» деп қана бағалау жаңылыстырады. Саясат пен технология өзгерсе, қоғам бұрынғы жоғары эмиссия жолынан алыстауы мүмкін. Бұл модель қате болды деген сөз емес, бастапқы шарт орындалмады дегенді білдіруі мүмкін. Дегенмен модельдің физикалық бөлігі бақылаулармен салыстырылып, қателері тексеріледі. Шарт пен модель сапасын бөлек бағалау керек.
IPCC сценарийді адам мен қоршаған орта жүйесінің ықтимал болашағын сипаттайтын құрал деп анықтайды және оны болжам не нақты сәуегейлік деп санамайды. NASA визуалдары төмен және жоғары эмиссия алғышарттары бойынша модельденген температура өзгерістерін қатар көрсетеді. Бірі сценарийдің логикасын түсіндіреді, екіншісі әртүрлі шарттың картадағы нәтижесін салыстыруға мүмкіндік береді. Екеуін бірге оқу шарт, проекция және белгісіздік арасындағы айырманы ашады.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі айырмаМәтінге сай ең дәл тұжырымды таңда.
- Ұғым мен мағынаӘр ұғымды мәтіндегі мағынасымен сәйкестендір.
- Шарт пен қорытындыӘр жағдайға мәтіннен шығатын ең дәл қорытындыны таңда.
- Дереккөздердің үлесіӘр дереккөзді мәтінде аталған негізгі үлесімен байланыстыр.
- Мәтіндегі бір сөзБос орынды мәтіндегі БІР СӨЗБЕН толтыр.
- Дұрыс, бұрыс, мәтінде айтылмағанӘр тұжырымды тек көрсетілген абзацтар бойынша бағала.
Мәтін сөздігі
- сценарийБолашақ жүйенің ықтимал жолын сипаттайтын өзара үйлескен алғышарттар жиынтығы.
- проекцияБелгілі алғышарттар бойынша модель есептеген болашақ нәтиже.
- болжамҚазіргі дерекке сүйеніп, ең ықтимал жақын нәтижені бағалау.
- алғышартЕсеп немесе талдау басталғанда уақытша қабылданатын шарт.
- эмиссия траекториясыПарниктік газ шығарындыларының уақыт бойынша модельденген өзгеріс жолы.
- белгісіздікНәтиженің нақты мәнін немесе жолын шектейтін толық емес білім мен өзгергіштік.
- модель ансамбліБірнеше модель немесе бірнеше іске қосу нәтижелерінің жиынтығы.
Дереккөздер
- IPCC AR6 WGIII Chapter 3 - Scenario and Emission PathwaysСценарийдің анықтамасы, оның болжам еместігі, алғышарттар мен эмиссия траекторияларының қызметі.
- NASA Scientific Visualization Studio - 21st Century Temperature ScenariosB1 және A2 эмиссия сценарийлеріндегі модельденген жылдық және маусымдық температура өзгерістерін салыстыру.