OQ-3 · B2 · Жаратылыстану
Мұхит ағысы ауа райын қалай өзгертеді?
Су жылуды мыңдаған шақырымға тасиды, бірақ жағалаудағы ауа райын жалғыз өзі басқармайды.
Мәтін
Мұхит суы бір орында тұрмайды. Беткі ағыстарды көбіне жел қозғайды, ал Жердің айналуы олардың бағытын иеді. Құрлықтардың пішіні де жолды өзгертеді. Терең қабатта температура мен тұздылыққа байланысты тығыздық айырмасы суды баяу қозғалысқа келтіреді.
Ағыс тек суды емес, жылуды да тасиды. Экватор маңындағы су Күннен көп энергия алады. Жылы беткі ағыс сол энергияның бір бөлігін жоғары ендікке апарады. Су салқындағанда жылу ауаға беріледі. Содан кейін жел жылы әрі ылғалды ауаны жағалауға жеткізе алады. Сондықтан бір ендіктегі екі жағалаудың қысы бірдей болмауы мүмкін.
Суық ағыс керісінше, жағалауға жақын ауаны салқындатады. Салқын ауа ылғалды аз ұстайтындықтан, кей жерде жауын-шашын азаяды. Бірақ суық су қоректік заттарды бетке көтеретін үдерістермен қатар жүрсе, теңіз тіршілігі молаюы мүмкін. Демек, «суық» деген баға барлық салдар үшін жаман деген сөз емес.
Ағыс бағыты мен күші өзгерсе, әсері де өзгереді. Мұндай өзгеріске маусымдық жел, мұхит пен атмосфера арасындағы тербелістер және ұзақ мерзімді климат ықпал етеді. Дегенмен бір күнгі жауын не дауылды тек ағыспен түсіндіру дұрыс емес. Қысым, жер бедері, жергілікті жел және ауа массалары да маңызды.
Ғалымдар ағысты қалқыма құрал, кеме, жерсерік және компьютерлік модель арқылы бақылайды. Бір құрал бүкіл суретті бермейді: жерсерік беткі белгілерді көреді, ал қалқыма су ішіндегі температура мен тұздылықты өлшейді. Бірнеше дерек қосылғанда ғана жылу тасымалы мен ықтимал өзгеріс жақсырақ түсіндіріледі.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі ойМәтіннің ең дәл қорытындысын таңда.
- Үдеріс пен нәтижеӘр үдерісті ең жақын нәтижемен сәйкестендір.
- Жылу жолыЖылы ағыстың жағалауға әсер ету ретін құр.
- Құрал нені көреді?Әр құралдың мәтінде аталған қызметін таңда.
- Бір күнгі ауа райыБір күнгі ауа райын түсіндіруге қатысатын факторларды таңда.
Мәтін сөздігі
- ағысСудың белгілі бағытта үздіксіз қозғалысы.
- тығыздықЗаттың көлем бірлігіндегі массасын сипаттайтын шама.
- ендікОрынның экватордан солтүстік не оңтүстік қашықтығын көрсететін координата.
- тербелісЖүйенің уақыт ішінде қайталанып өзгеруі.
- қалқыма құралСуда қозғалып, температура сияқты көрсеткіштерді өлшейтін аспап.
Дереккөздер
- NOAA Ocean Exploration - How does the ocean affect climate and weather?Мұхиттың жылу тасымалы және атмосферамен байланысы.
- NOAA Ocean Exploration - What is an ocean current?Беткі және терең ағыстарды қозғайтын күштер.