OQ-3 · B2 · Жаратылыстану
Эль-Ниньо мұхит пен атмосфераны қалай байланыстырады?
Эль-Ниньо кезінде пассат әлсіреп, Тынық мұхиттың шығысында жылы су тереңдейді. Суық судың көтерілуі бәсеңдеп, жауын аймағы ығысады. Мұхит пен атмосфера бірін-бірі күшейтеді, бірақ бір оқиға әр өңірге бірдей ауа райын міндетті түрде әкелмейді.
Мәтін
Экватор маңындағы Тынық мұхитта қалыпты кезде пассат желі шығыстан батысқа соғады. Ол жылы беткі суды Индонезия жағына жинайды. Оңтүстік Америка жағалауында тереңдегі салқын әрі қоректік затқа бай су жоғары көтеріледі. Мұндай көтерілу апвеллинг деп аталады. Жылы су үстінде ауа көтеріліп, бұлт пен жауын көбіне мұхиттың батыс бөлігіне шоғырланады.
Эль-Ниньо басталғанда пассат әдеттегіден әлсірейді. Жылы суды батысқа итеретін күш азайып, жылы қабат орталық және шығыс Тынық мұхитқа таралады. Жылы және салқын қабатты ажырататын термоклин шығыста тереңдеп, мұхит бойындағы еңісі кішірейеді. Соның салдарынан апвеллинг бетке бұрынғыдай салқын су жеткізе алмайды.
Шығыстағы беткі су жылыған сайын оның үстіндегі ауа көбірек көтеріледі. Бұлт пен жауын аймағы да шығысқа ығысады. Өзгерген ауа қысымы пассатты одан әрі әлсірете алады. Демек әлсіз жел жылы судың шығысқа таралуын күшейтеді, ал жылы су жел жүйесін қайта өзгертеді. Мұхит пен атмосфера арасындағы осы кері байланыс құбылысты біраз уақыт қолдап тұрады.
Бақылаушылар бір ғана термометрге сүйенбейді. Олар экватор бойындағы қалқымалардан су температурасы, ағыс және жел туралы дерек алады. Жерсеріктер теңіз бетінің температурасы мен биіктігін кең аумақта көрсетеді. Мысалы, шығыс бөліктегі жылы қабаттың тереңдеуі мен батысқа соғатын желдің әлсіреуі қатар байқалса, бұл байланысқан үдерістің маңызды белгісі болады.
Эль-Ниньо тропиктегі жауын аймағын өзгертіп, алыстағы атмосфералық айналымға әсер ете алады. Бірақ ол нақты қалада міндетті түрде су тасқыны немесе құрғақшылық болады деген сөз емес. Әсер маусымға, оқиғаның күшіне және басқа ауа райы жағдайларына тәуелді. Сондықтан болжам көбіне ықтималдықпен беріледі.
Пассат қайта күшейгенде шығыстағы апвеллинг жанданып, беткі су салқындай бастайды. Осы өзгеріс Эль-Ниньоның әлсіреуіне жағдай жасайды. Кейде одан кейін Ла-Нинья қалыптасады, бірақ бұл автоматты жалғасы емес. Жүйені түсіну үшін желді, мұхиттың үстіңгі және терең қабаттарын, жауынның ығысуын бірге қарау қажет.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі механизмЭль-Ниньо кезіндегі өзгерістердің дұрыс тізбегін таңда.
- Өлшем мен белгіӘр деректі мәтіндегі қызметімен сәйкестендір.
- Екі жағдайды салыстыруШартты бақылауда А кезеңінде батысқа соғатын жел 8 бірлік, шығыстағы жылы қабат тереңдігі 45 м болды. Ә кезеңінде жел 3 бірлік, жылы қабат 120 м болды. Мәтінге сай Эль-Ниньоға көбірек ұқсайтын кезең қайсы?
- Байланысқан үдерісКезеңдерді мәтіндегі логикалық ретпен қой.
- Мәтіндегі бір сөзБос орынды мәтіндегі БІР СӨЗБЕН толтыр.
- Дұрыс, бұрыс, мәтінде айтылмағанӘр тұжырымды тек мәтін бойынша бағала.
Мәтін сөздігі
- пассатТропик аймағында көбіне шығыстан батысқа соғатын тұрақты жел.
- апвеллингТереңдегі салқын судың мұхит бетіне көтерілуі.
- термоклинЖылы беткі су мен салқын терең суды ажырататын температура тез өзгеретін қабат.
- кері байланысБір өзгерістің екінші өзгерісті туғызып, оның бастапқы үдеріске қайта әсер етуі.
- қалқымаСуда бекітіліп немесе жүзіп тұрып, орта туралы өлшем жіберетін құрал.
- ықтималдықБелгілі бір нәтиженің болуы мүмкін екенін сандық немесе сапалық бағалау.
- айналымАуа немесе судың ірі аумақтағы тұрақты қозғалыс жүйесі.
Дереккөздер
- NOAA PMEL - What is El Niño?Пассат, жылы су, термоклин, апвеллинг, жауынның ығысуы және экваторлық қалқымалар.
- NOAA Climate Prediction Center - Low-level windsЖел ауытқуы, термоклин еңісі және Эль-Ниньоның аяқталу үдерісі.