OQ-2 · B1 · Технология
Сейсмометр жер сілкінісін қалай жазады?
Жер қозғалғанда аспаптың жерге бекітілген бөлігі бірге қозғалады, ал ілінген масса инерция әсерінен кейін қалады. Осы айырма сейсмограммаға айналады.
Мәтін
Жер сілкінісі кезінде тау жыныстарының кенет қозғалысы энергия бөледі. Бұл энергия Жердің іші мен беті арқылы сейсмикалық толқын түрінде тарайды. Толқын бір станцияға жеткенде, сол жердегі топырақ пен оған бекітілген аспап қозғала бастайды.
Сейсмометрдің негізгі қағидасы екі бөліктің әртүрлі қозғалысына сүйенеді. Аспаптың қаңқасы жерге мықтап бекітіледі. Оның ішінде серіппеге немесе жіпке ілінген ауыр масса бар. Жер мен қаңқа тербелгенде, масса инерция әсерінен бірден ілесе алмайды.
Қаңқа мен массаның салыстырмалы қозғалысы электр сигналына айналып, уақыт бойынша жазылады. Осы жазба сейсмограмма деп аталады. Түзуге жақын сызық тыныш кезеңді көрсетеді, ал толқын келгенде сызықтың ауытқуы үлкейеді.
Сейсмограммада алдымен жылдамырақ P толқыны, кейін баяуырақ S толқыны тіркеледі. Екі толқынның келу уақыты арасындағы айырма станциядан жер сілкінісі ошағына дейінгі қашықтықты есептеуге көмектеседі. Айырма ұлғайған сайын, ошаққа дейінгі қашықтық та артады.
Бір станция қашықтықты көрсете алады, бірақ эпицентрдің нақты бағытын жалғыз өзі анықтамайды. Бірнеше станцияның дерегі салыстырылғанда, есептелген қашықтық шеңберлері ортақ нүктеде қиылысады. Сол нүкте эпицентрдің орнын бағалауға мүмкіндік береді. Қазіргі станциялар қозғалысты үш бағытта жазатын бөлек датчиктерді де қолданады.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі қағидаСейсмометр жер қозғалысын қалай жазады?
- Жазба қалай пайда болады?Кезеңдерді мәтіндегі ретімен қой.
- Бөлік пен қызметӘр ұғымды мәтіндегі қызметімен сәйкестендір.
- Толқындардан қандай дерек шығады?P және S толқындары туралы мәтінде айтылған барлық қорытындыны таңда.
- Бір және бірнеше станцияӘр деректі мәтіндегі мүмкіндігімен байланыстыр.
Мәтін сөздігі
- жер сілкінісіЖер қойнауындағы энергия босап, жер беті тербелетін құбылыс.
- сейсмикалық толқынЖер сілкінісінен тарайтын энергия тербелісі.
- сейсмометрЖер қозғалысын сезіп, өлшейтін аспап.
- инерцияДененің қозғалыс күйін өзгертуге қарсы тұру қасиеті.
- тербелісДененің белгілі бір қалып маңында қайталанып қозғалуы.
- сейсмограммаЖер қозғалысының уақыт бойынша жасалған жазбасы.
- эпицентрЖер сілкінісі ошағының дәл үстіндегі жер беті нүктесі.
Дереккөздер
- USGS - Seismographs: Keeping Track of EarthquakesСейсмометрдің инерциялық қағидасы, сейсмограмма, P және S толқындары және бірнеше станциямен эпицентрді анықтау туралы USGS түсіндірмесі.