OQ-3 · B2 · Тарих және қоғам
Кептеліс толқыны неге артқа қозғалады?
Жолдағы көліктер алға жүрсе де, баяулау шекарасы артқа таралуы мүмкін. Көлік ағыны жол сыйымдылығынан асқанда немесе бір жүргізушінің тежелуі келесі жүргізушілерде күшейгенде, жылдамдық пен тығыздықтың өзгерісі соққы толқынын түзеді.
Мәтін
Кейде жүргізуші кептелістен шығып, оның анық себебін көрмейді. Жол ашық, апат жоқ, бірақ бірнеше минут бұрын көліктер тоқтап тұрған. Мұндай жағдай көлік ағынындағы өзгеріс кеңістікте толқын сияқты таралған кезде пайда болуы мүмкін.
Жол бөлігі бір уақытта өткізе алатын көлік саны оның сыйымдылығы деп аталады. Егер сол бөлікке келетін көлік саны сыйымдылықтан асып кетсе, кезек түзіледі. Тарылған жол, кірме жолдан қосылған көліктер немесе жолақты жапқан оқиға сыйымдылықты азайта алады.
Алдыңғы жүргізуші аздап тежесе, артындағы жүргізуші оны кеш байқап, қауіпсіз аралық сақтау үшін қаттырақ тежеуі мүмкін. Бұл әрекет келесі көлікке тағы кеш жетеді. Тежеу тізбегі күшейсе, көліктердің бір бөлігі тоқтайды. Кейін алғашқы жүргізуші қайта қозғалғанымен, тоқтау аймағы арттағы көліктерге тарай береді.
Сондықтан көліктердің өзі алға, ал баяу ағын мен еркін ағынның шекарасы артқа қозғалады. Көлік инженерлері мұны соққы толқыны деп атайды. Толқын өткен нүктеде жылдамдық, тығыздық және белгілі уақыт ішінде өтетін көлік саны күрт өзгереді.
Кезек тарай бастағанда басқа шекара пайда болады. Сұраныс сыйымдылықтан төмендесе немесе жабық жолақ ашылса, көліктер алдыңғы жақтан қайта жылдамдайды. Бірақ кезектің соңына келген жүргізуші бастапқы кедергі жойылғаннан кейін де тежеуге мәжбүр болуы мүмкін.
Бірқалыпты аралық сақтау, өзгерісті ертерек байқау және күрт үдеуден бас тарту ұсақ ауытқудың күшеюін азайта алады. Алайда жеке жүргізуші жолдың тарылуын немесе шамадан тыс сұранысты жоя алмайды. Сондықтан кептелісті түсіндіру үшін жүргізуші әрекетімен бірге жол сыйымдылығы мен бүкіл ағынды қарау керек.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі құбылысМәтіндегі соққы толқыны нені білдіреді?
- Ұғым мен қызметӘр ұғымды мәтіндегі мағынасымен сәйкестендір.
- Толқын бағытыҮш бақылау нүктесінде тежеу 10:00, 10:01 және 10:02-де тіркелді. Нүктелер жол бағытына қарсы ретпен орналасқан. Бұл қандай таралуды көрсетеді?
- Тежеу тізбегіКезеңдерді мәтіндегі логикалық ретпен қой.
- Мәтіндегі бір сөзБос орынды мәтіндегі БІР СӨЗБЕН толтыр.
- Дұрыс, бұрыс, мәтінде айтылмағанӘр тұжырымды тек мәтін бойынша бағала.
Мәтін сөздігі
- сыйымдылықЖол бөлігінің белгілі уақытта өткізе алатын ең үлкен көлік ағыны.
- көлік ағыныЖолмен қозғалып жатқан көліктердің жалпы қозғалысы.
- кезекЖолда баяулаған немесе тоқтаған көліктер қатары.
- соққы толқыныАғынның екі күйі арасындағы қозғалып тұрған шекара.
- тығыздықЖолдың белгілі ұзындығындағы көлік саны.
- тар орынЖол ағынын шектейтін өткізу мүмкіндігі төмен бөлік.
- тарауКезектің біртіндеп қысқарып, жоғалуы.
Дереккөздер
- FHWA Office of Operations - Shock Waves and the Accordion EffectКезектің пайда болуы, артқа тарайтын соққы толқыны, жылдамдық, тығыздық және ағын өзгерісі.
- FHWA Office of Operations - Recurring Traffic BottlenecksСыйымдылық, сұраныс және жолдағы тар орындардың көлік кезегіне әсері.